मराठी व्याकरण-शब्दसमुहाबद्दल एक शब्द

शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द
ज्याचा तळ लागत नाही असा – अथांग
ठराविक काळाच्या अंतराने प्रसिद्ध होणारे – नियतकालिक
ढगांनी भरलेले – ढगाळलेले , अभ्राच्छादित
तीन रस्ते एकत्र मिळतात ते ठिकाण – तिठा
थोड्यावर संतुष्ट असणारा – अल्पसंतुष्ट
दगडावर / दगडाच्या मूर्ती घडवणारा – शिल्पकार
दगडावर कोरलेले लेख – शिलालेख
अनेक बाबींवर एकाच वेळी लक्ष ठेवणारा – अष्टावधानी
मृत्यूवर विजय मिळवणारा – मृत्युंजय
योजना आखणारा – योजक
रणांगणावर आलेले मरण – वीरमरण
रक्षण करणारा – रक्षक
रात्रीचा पहारेकरी – जागल्या
राज्यातील लोक – प्रजाजन ,रयत ,प्रजा
रोग्यांची सुश्रुषा करणारी – परिचारिका
लग्नासाठी जमलेले लोक – वऱ्हाडी
लढण्याची विद्या – युद्धकला
लाखो रुपयांचा धनी – लक्षाधीश
लिहिता वाचता येणारा – साक्षर
लिहिता वाचता न येणारा – निरक्षर
लोकांचा आवडता – लोकप्रिय
लोकांनी मान्यता दिलेला – लोकमान्य
लोकांचे नेतृत्व करणारा – लोकनायक
वनात राहणारे प्राणी – वनचर
अरण्याचा राजा – वनराज
अरण्याची शोभा – वनश्री
अपेक्षा नसताना घडलेली गोष्ट – अनपेक्षित
अस्वलाचा खेळ करणारा – दरवेशी
आपल्या लहरीप्रमाणे वागणारा – स्वच्छंदी
आग विझवणारे यंत्र – अग्निशामक यंत्र
इनाम म्हणून वंशपरंपरगत मिळालेली जमीन – वतन
ईश्वर आहे असे मानणारा – आस्तिक
ईश्वर नाही असे मानणारा – नास्तिक
उंचावरून पडणारा पाण्याचा प्रवाह – धबधबा
ऐकायला व बोलायला न येणारा – मूकबधीर
भाषण ऐकणारे – श्रोते
अंग राखून काम करणारा – अंगचोर
कथा सांगणारा – कथेकरी
कथा (गोष्ट) लिहिणारा – कथाकार ,कथालेखक
कल्पना नसताना आलेले संकट – घाला
कधीही जिंकला न जाणारा – अजिंक्य
कर्तव्य पार पाडण्यात तत्पर असणारा – कर्तव्यदक्ष
कसलीच इच्छा नसलेला – निरिच्छ
कष्ट करून जगणारा – कष्टकरी
श्रमांवर जगणारा – श्रमजीवी
कविता करणारा /रचणारा – कवी
गाणे गाणारा – गायक
ज्याला लाज लाज नाही असा – निर्लज्ज
कविता करणारी – कवयित्री
कमी आयुष्य असलेला – अल्पायू / अल्पायुषी
कमी वेळ टिकणारा – अल्पजीवी ,क्षणभंगुर
कादंबऱ्या लिहिणारा / लिहिणारी – कादंबरीकार
किल्ल्याच्या सभोवतालची भिंत – तट
कुस्ती खेळण्याची जागा – हौद ,आखाडा
केलेले उपकार जाणणारा – कृतज्ञ
केलेले उपकार विसरणारा – कृतघ्न
कैदी ठेवण्याची जागा – कारागृह ,बंदिशाळा,तुरुंग
खूप दानधर्म करणारा – दानशूर
खूप आयुष्य असलेला – दीर्घायू ,दीर्घायुषी
खूप मोठा विस्तार असलेला – ऐसपैस , विस्तीर्ण
खूप पाऊस पडणे – अतिवृष्टी
गाईसाठी काढून ठेवलेला घास – गोग्रास
गोलाकार फिरणारा सोसाट्याचा वारा – वावटळ
घरदार नष्ट झाले आहे असा – निर्वासित
घोडे बांधायची जागा – पागा ,तबेला
चरित्र लिहिणारा – चरित्रकार
चार रस्ते एकत्र येतात ती जागा – चौक ,चवाठा
अनेकांमधून निवडलेले – निवडक
चांदण्या रात्रीचा पंधरवडा – शुद्धपक्ष , शुक्लपक्ष
चित्रे काढणारा – चित्रकार
जमिनीखालील गुप्त मार्ग – भुयार
जमिनीवर राहणारे प्राणी – भूचर
जमीन व पाणी अशा दोन्ही ठिकाणी राहणारे प्राणी – उभयचर
जमिनीचे दान – भूदान
जादूचे खेळ करून दाखवणारा – जादूगार
ज्याला आईवडील नाहीत असा – पोरका , अनाथ
ज्याच्या हातात चक्र आहे असा – चक्रपाणि ,चक्रधर
ज्याला मरण नाही असा – अमर
ज्याला कोणीही शत्रू नाही असा – अजातशत्रू
दररोज प्रसिद्ध होणारे –दैनिक
दर आठवड्याने प्रसिद्ध होणारे – साप्ताहिक
दर पंधरवड्याने प्रसिद्ध होणारे – पाक्षिक
दर महिन्याने प्रसिद्ध होणारे – मासिक
दर तीन महिन्यांनी प्रसिद्ध होणारे – त्रैमासिक
दर सहा महिन्यांनी प्रसिद्ध होणारे – षण्मासिक
दर वर्षाला ,वर्षातून एकदा प्रसिद्ध होणारे – वार्षिक
दररोजचा ठरलेला कार्यक्रम – दिनक्रम
दारावरील पहारेकरी – द्वारपाल , दरवान
दुष्काळात सापडलेले लोक – दुष्काळग्रस्त
दुसऱ्यावर अवलंबून असलेला – परावलंबी
स्वतःवर अवलंबून असलेला – स्वावलंबी
दोन नद्या एकत्र मिळतात ते ठिकाण – संगम
देशाची सेवा करणारा – देशसेवक
देवापुढे सतत जळणारा दिवा – नंदादीप
दुसऱ्यावर उपकार करणारा – परोपकारी
धान्य साठवण्याची जागा – कोठार
नदीची सुरुवात होते ती जागा – उगम
नाटक लिहिणारा – नाटककार
होडी चालवणारा – नावाडी,नाखवा,नाविक
नाटकात किंवा चित्रपटात काम करणारा – नट,अभिनेता
नेहमी घरात बसून राहणारा – घरकोंबडा
पहाटेपूर्वीची वेळ – उषःकाल
पाऊस मुळीच न पडणे – अवर्षण,अनावृष्टी
पायापासून डोक्यापर्यंत – अपादमस्तक
पायात जोडे न घातलेला – अनवाणी
पाहण्यासाठी आलेले लोक – प्रेक्षक
पायी जाणारा – पादचारी
पाण्याखालून चालणारी बोट – पाणबुडी
पाण्यात राहणारे प्राणी – जलचर
पुरामुळे ज्याचे नुकसान झाले असे लोक – पूरग्रस्त
पूर्वी कधी घडले नाही असे – अभूतपूर्व
प्रेरणा देणारा – प्रेरक
फुकट भोजन मिळण्याचे ठिकाण – सदावर्त ,अन्नछत्र
विनामूल्य पाणी मिळण्याचे ठिकाण – पाणपोई
बसगाड्या थांबण्याची जागा – बसस्थानक
बातमी सांगणारा /सांगणारी – वृत्तनिवेदक /वृत्तनिवेदिका
बातमी आणून देणारा /देणारी – वार्ताहर
भाषण करणारा – वक्ता
मन/चित्त आकर्षित करणारा – मनोहर ,चित्ताकर्षक
मालाचा साठा करून ठेवण्याची जागा – गोदाम ,कोठार ,वखार
माकडाचा खेळ करून दाखवणारा – मदारी
मासे पकडणारा – कोळी
मूर्ती बनवणारा – मूर्तिकार
मूर्तीची पूजा करणारा – मूर्तिपूजक
मूर्तीची तोडफोड करणारा – मूर्तिभंजक
मोजता येणार नाही असे – अगणित,असंख्य
श्रेष्ठ (महान)ऋषी – महर्षी
डोंगरकपारीत राहणारे लोक – गिरिजन
वाडवडिलांकडून मिळालेली – वडिलोपार्जित
विमान चालवणारा – वैमानिक
व्याख्यान देणारा – व्याख्याता
शत्रूकडील बातमी काढणारा – हेर
शत्रूला सामील झालेला – फितूर
शिकारीसाठी उंच बांधलेला माळा – मचाण
शेती करतो तो – शेतकरी
शोध लावणारा – संशोधक
सतत काम करणारा – दीर्घोद्योगी
सतत निंदानालस्ती करणारा – निंदक
समाजाची सेवा करणारा – समाजसेवक
सर्व इच्छा पूर्ण करणारी गाय – कामधेनू
सर्व इच्छा पूर्ण करणारा वृक्ष – कल्पवृक्ष
संकट दूर करणारा – विघ्नहर्ता
स्वतःची बुद्धी न वापरता सांगितले तेवढेच काम करणारा –
सांगकाम्या
सिनेमाच्या कथा लिहिणारा – पटकथालेखक
सुखाच्या मागे लागलेला – सुखलोलुप
स्वर्गातील इंद्राची बाग – नंदनवन
स्वतः संपादन केलेली – स्वार्जित , स्वसंपादित
स्वतः श्रम न करता खाणारा – ऐतखाऊ
स्वतःच्याच फायद्याचा विचार करणारा – स्वार्थी
स्वतःबद्दल अभिमान असलेला – स्वाभिमानी
स्वतःबद्दल अभिमान नसलेला – स्वभिमानशून्य
दुसऱ्याला काहीही सहजगत्या देणारा – उदार, दिलदार
स्वदेशाचा अभिमान असणारा – स्वदेशाभिमानी
स्तुती गाणारा – भाट
हत्तीला काबूत ठेवणारा – माहूत
हरिणासारखे डोळे असणारी –मृगाक्षी ,हरिणाक्षी,मृगनयना,कुरंगनयना
हिंडून करायचा पहारा – गस्त
हिमालयापासून कन्याकुमारीपर्यंत – आसेतुहिमाचल

Leave a Reply